Talen

De officiële voertaal van Oekraïne is het Oekraïens. Dit is vastgelegd in de Grondwet van Oekraïne, die in juni 1996 is aangenomen. slavische-gramatica-anno-1643

Volgens de officiële volkstelling van 2001 is 77,8% van de bevolking van Oekraïne Oekraïner, 17,8% is Rus en 4,4% overig. 85,2% van Oekraïners erkent het Oekraïens als hun moedertaal. 67,5% van de gehele bevolking beschouwt het Oekraïens als moedertaal. 29,6% is van mening, dat het Russisch hun moedertaal is.

De twee talen lijken op elkaar en horen allebei bij de Slavische taalgroep. Het verschil is te vergelijken met die van het Nederlands en het Duits. In Oekraïne gebruikt men het cyrillisch alfabet.

Kennis van vreemde talen is nog redelijk beperkt.

Historisch perspectief

Bijna 350 jaren heeft Oekraïne koloniale status gehad in het Russische Imperium en vervolgens in de Sovjet Unie. Een van de aspecten is het verdringen van het Oekraïens geweest in alle prestigieuze sferen van het maatschappelijke leven, marginalisatie en opheffing.

De Russische taal wordt geprivilegieerd en door de staat bevorderd (veel overheden zijn afgewisseld, maar worden vanuit Moskou bestuurd). Jarenlang probeert de Sovjet Unie, waarin Rusland 100% van de macht heeft, de Oekraïense taal te minimaliseren tot een boerentaal.

Al in de 17e eeuw beginnen er pogingen van Rusland om een aanzienlijke gedeelte van Oekraïne in de kiem te smoren. In de loop van tijd is dat gelukt, en in de 19e verschijnen er geheime instructies van Rusland (1863, Het circulaire van Valuev), die uitdragen, dat Oekraïense boeken verbannen moeten worden, met name studieboeken, wetenschappelijke en religieuze publicaties. Feitelijk wordt de Oekraïense fictie ook niet meer uitgegeven.

Verder heeft de Russische tsaar Oekraïense culturele stichtingen, theaters en concerten verbannen (Emsk act, 1876). Oekraïense scholen zijn verbannen. Oekraïenstalig onderwijs aan de universiteiten is niet meer mogelijk. Vele Oekraïense denkers en schrijvers worden gearresteerd of zien zich gedwongen om te emigreren.

In het algemeen is het beleid van de Russen betreffende het Oekraïens zo gedefinieerd: “Er is en er bestaat geen Oekraïense taal en die mag ook nooit ontplooid worden. Iemand, die dat niet wil aannemen, is de vijand van Rusland”.

Na een korte periode van onafhankelijkheid in het begin van 20e eeuw, wordt Oekraïne door legers van de Russische communisten bezet. Dit is op een gewelddadige wijze geschied, ze gedragen zich als landbezetters zonder enige vorm van respect voor de Oekraïense cultuur en taal. Alles wat enige culturele waarde heeft, is vernietigd. Musea en archieven worden verbrand.

In de loop der jaren hebben de Bolsjewieken hun beleid enkele keren aangepast wegens ernstige sociale onrust, maar alle protesten worden altijd als hypocriet afgedaan. In werkelijkheid blijft het Oekraïens en vooral Oekraïenstalige mensen altijd gediscrimineerd. Beter banen en mogelijkheden zijn alleen voor degenen, die de Russische taal spreken.
De Russische taal wordt als prestigieuze taal gezien, terwijl het Oekraïens steeds meer alleen maar door de gewone burger in plaatselijke dorpen wordt gebruikt en door Oekraïense intellectuelen, die als avant-garde moeten fungeren.

De huidige situatie

OkraiensOm de historie te rechtvaardigen, is het van belang om te benadrukken, dat dankzij de culturele avant-garde, de liefhebbers van de taal, dichters, schrijvers en eminente geleerden, de cultuur en de taal tot op heden zijn bewaard, ofschoon het vaak tot buitensporige kosten heeft geleid.

Vanwege de hiervoor omschreven historische omstandigheden spreken nog veel mensen in Oekraïne de Russische taal. Vaak gebruikt men de Russische taal als een vroegere gewoonte op straat en het Oekraïens in de huiselijke kring. Sommige mensen hebben hun nationale identiteit verloren en willen, afgezien van hun Oekraïense afkomst Russisch spreken, omdat ze in Sovjet omstandigheden zijn geboren. Vaak willen degenen, die afkomstig zijn van Rusland, uit principe helemaal geen woord Oekraïens spreken.
Daarentegen begint men in grote mate steeds meer de Oekraïense taal te gebruiken. Het wordt een trend om je in het Oekraïens te uiten. Veel jonge mensen willen Oekraïens spreken, afgezien het feit, dat hun familietaal ooit de Russische taal is geweest.

Het Oekraïens is de moedertaal voor bijna 33 miljoen mensen in Oekraïne en duizenden in Polen, Slowakije en Oekraïense diaspora in Verenigde Staten, Canada enz.

In West-Oekraïne wordt vrijwel geen Russisch gesproken en het spreken ervan wordt ook zeker niet op prijs gesteld. In de hoofdstad Kyiv en het Oosten van Oekraïne, inclusief de Krim, spreekt men beide talen. Alle borden, aantekeningen en advertenties worden in het Oekraïens uitgebracht. Daarnaast bestaan er veel Russischtalige massamedia. In de gebieden waar veel Russisch gesproken wordt, zijn er Russische scholen.

Er bestaan veel dialecten en taalvarianten, de sprekers van welke kunnen elkaar zonder moeite verstaan. Sommige mensen met lagere opleiding spreken soerzjik, een specifiek mengsel van het Oekraïens en het Russisch.

Terwijl er vroeger sprake is geweest van de Russificatie (het opleggen van bovenaf van de Russische taal), wil men nu de voorkeur geven aan de Oekraïense taal, naar analogie van Amerikaanse “affirmative action”. Maar het Oekraïens blijft nog steeds onbeschermd. Mediaproducten komen veel uit Rusland en brengen de Russische taal met zich mee.

De plaatsnaamaanduiding kan verwarrend zijn wegens verschillende varianten van translitteratie. In Oekraïne worden uiteraard de Oekraïense namen gebruikt. Op landkaarten en in reisgidsen worden vaak namen gebruikt die oorspronkelijk gebaseerd werden op Engelse, Franse of Duitse translitteratie van de Russische spelling. Zo kunt u de naam Kyiv ook tegenkomen als Kiev, Kiew of Kyyiv.

Het taalbeleid van het ex-Sovjet gebied blijft nog steeds een zaak van de politiek. In Russische Federatie is het een onderdeel van de internationale politiek betreffende de andere ex-socialistische republieken, een middel van vele diplomatieke demarches en politieke eisen. Ter illustratie, zijn er veel pogingen gedaan om de nieuwe republieken te dwingen de Russische taal meer privileges te geven en vaak als tweede officiële voertaal op te voeren. Deze pogingen geschieden nog steeds in Oekraïne. Vele politieke partijen, die vaak door Rusland worden gefinancierd, proberen op dit gebied te promoveren. Ze proberen een mythe te creëren, dat de Russische taal tegenwoordig gediscrimineerd is. Op deze wijze tracht Rusland haar grip op de Oekraïense politiek te behouden. Er is dus geen sprake van ereschuld.

Ofschoon het taalprobleem nog niet helemaal opgelost is, probeert de Oekraïense overheid daar natuurlijk in mee te gaan. De Oekraïense taal ambieert de steun van de overheid, maar het is ook een kwestie van tijd.

De taal is niet alleen noodzakelijk om jezelf mondeling en schriftelijk uit te drukken. Een taal draagt zich oude archetypen mee en is de sleutel tot cultuur. Daarom verbinden mensen nu hun nationale identiteit met de Oekraïense taal, die, trouwens, naar de mening van linguïsten, de tweede meest melodieuze taal ter wereld is.

Wilt u naar de melodie van de taal luisteren, bezoek dan de pagina Muziek.